Uoči Božića, pesme i priče u hrišćanskoj kulturi često pominju Božićnu zvezdu, nebeski znak koji je, prema Jevanđelju po Mateju, doveo tri mudraca do mesta gde je rođen Isus Hrist. Taj motiv, poznat i kao Zvezda iz Vitlejema, vekovima intrigira vernike, istoričare i astronome.
Većina tumača Biblije smatra da je Isus rođen između 6. i 4. godine pre nove ere, ali gotovo je izvesno da to nije bilo u decembru. Mnogi istraživači navode da je rođenje verovatnije bilo u proleće, možda u aprilu ili maju.
Datum 25. decembar (po gregorijanskom kalendaru) kao Božić usvojen je tek vekovima kasnije i vezan je za rimski kalendar i zimski solsticij, najkraći dan u godini na severnoj hemisferi.
Postoji i treće stanovište: da Božićna zvezda uopšte nije bila stvaran astronomski događaj, već simbolična priča kojom se naglašava mesijanski značaj Isusa. Ipak, astronomi su se decenijama bavili pitanjem – šta su mudraci mogli da vide na nebu?
Sjajna kometa?
Jedna od najstarijih ideja jeste da je Božićna zvezda bila kometa. Na čuvenoj slici Poklonjenje mudraca iz 1305. godine, italijanski slikar Đoto di Bondone prikazao je kometu kao zvezdu iz jevanđelja.
Inspiracija mu je bila Halijeva kometa, koju je posmatrao 1301. godine. Ipak, Halijeva kometa je poslednji put pre nove ere bila vidljiva 12. godine p.n.e., što je prerano da bi se uklopilo u priču o Hristovom rođenju.
Zanimljiviji kandidat dolazi iz kineskih astronomskih zapisa. U njima se pominje kometa posmatrana 5. godine p.n.e, koja je bila vidljiva više od 70 dana. Neka savremena istraživanja sugerišu da se ta kometa kretala neuobičajenom putanjom i da je mogla izgledati gotovo nepokretno na nebu, što se poklapa sa opisom zvezde koja „stoji nad mestom“.
Supernova – eksplozija zvezde?
Druga hipoteza kaže da je Božićna zvezda bila supernova, snažna eksplozija zvezde koja može nadmašiti sjaj čitave galaksije.
Istorijski zapisi iz Azije i sa Bliskog istoka pominju pojavu „nove zvezde“ oko 4. godine p.n.e. Pretpostavlja se da je maksimalni sjaj dostigla 23. februara, u sazvežđu Orla (Aquila).
U to doba godine, Orla vidimo kako izlazi na istočnom horizontu pred zoru. Sjajna supernova na tom mestu bila bi upečatljiv prizor, jutarnja zvezda, vidljiva nedeljama pre nego što bi zauvek nestala.
Planetarna konjunkcija?
Danas je možda najpopularnija teorija da je Božićna zvezda bila planetarna konjunkcija, prividno približavanje planeta na nebu.
Još 1614. godine Johanes Kepler je sugerisao da je trostruka konjunkcija Jupitera i Saturna iz 7. godine p.n.e. mogla imati poseban značaj. Međutim, ta konjunkcija nije bila naročito upadljiva, planete su bile razdvojene više od jednog stepena.
Kasnije, 2. godine p.n.e, dogodile su se spektakularne konjunkcije Jupitera i Venere, najsjajnijih planeta. Ipak, one su bile vidljive nisko na zapadu, u večernjim satima, što se slabo uklapa u biblijski opis.
Ili možda – nije bilo zvezde?
Nijedno od ovih objašnjenja ne uklapa se savršeno u priču koja nam je preneta kroz vekove. Zbog toga mnogi naučnici smatraju da Božićna zvezda možda nikada nije ni postojala kao stvaran astronomski fenomen.
Ipak, razmatranje ove misterije ima svoju vrednost. Ono nas vodi kroz istoriju astronomije, stare zapise, kretanja planeta, eksplozije zvezda i komete koje su oblikovale ljudsku maštu.
A jedno je sigurno, rasprave o pravoj prirodi „zvezde čudesa“ neće prestati. Nauka, baš kao i svemir, uvek ostavlja prostor za nova pitanja.
One Response