Novo istraživanje objavljeno u časopisu Scientific Reports pokazuje da su vremenski uslovi koji pogoduju nastanku i širenju šumskih požara danas znatno češći nego pre četiri decenije. Tokom leta, broj dana sa visokim rizikom od požara više se nego udvostručio u velikim delovima Španije, Portugala, Francuske, Italije i Grčke.
Međunarodni tim istraživača, predvođen Raulom Korderom (Raúl Cordero), analizirao je podatke o šumskim požarima i meteorološkim prilikama u periodu od 1981. do 2025. godine. Rezultati pokazuju da su u pojedinim delovima Francuske i Španije vremenski uslovi koji pogoduju požarima – visoke temperature, suša i jak vetar – između 2016. i 2025. bili i do 50 odsto intenzivniji nego tokom referentnog perioda od 1981. do 2010. godine.
Još upečatljiviji podatak odnosi se na broj rizičnih dana. Dok ih je tokom prosečnog leta između 1981. i 2010. bilo manje od deset, danas ih u pojedinim područjima ima oko 25.
Manje požara, ali opasniji
Iako klimatski uslovi postaju sve pogodniji za izbijanje požara, istraživači su ustanovili da se njihov ukupan broj smanjio. U poslednjih deset godina u analiziranim državama godišnje je zabeleženo oko 40 odsto manje požara nego u periodu od 1981. do 2010.
Naučnici smatraju da je ovaj pad posledica unapređenja sistema zaštite od požara – bolje obučenih vatrogasnih službi, efikasnijeg nadzora, ranijeg otkrivanja požara i većeg nivoa informisanosti stanovništva.
Međutim, upozoravaju da požari koji ipak izbiju mogu biti znatno intenzivniji i teži za gašenje upravo zbog ekstremnijih vremenskih uslova.
Uticaj klimatskih obrazaca
Studija pokazuje da povećanju rizika doprinose i velike klimatske oscilacije. Istraživači su pronašli vezu između češćih dana sa visokim rizikom od požara i promena u atmosferskoj cirkulaciji iznad severnog Atlantika.
Takođe, anomalije temperature površine mora u tropskom Pacifiku povezane sa fenomenom El Ninjo mogu mesecima unapred da utiču na povećanje rizika od požara u severozapadnim delovima Iberijskog poluostrva, na Siciliji i u južnoj Grčkoj.
Potrebno prilagođavanje klimatskim promenama
Autori zaključuju da klimatske promene povećavaju učestalost toplih i suvih dana, čime raste verovatnoća nastanka velikih šumskih požara širom južne Evrope.
Zbog toga preporučuju dalje unapređenje sistema zaštite od požara, uključujući plansko kontrolisano spaljivanje vegetacije radi smanjenja zapaljivog materijala, kao i prilagođavanje upravljanja šumama i zemljištem uslovima sve toplije klime.
Ako se trenutni trendovi nastave, stručnjaci upozoravaju da će budući požari, iako možda ređi zahvaljujući boljoj prevenciji, imati veći potencijal da se brzo šire i izazovu ozbiljnije posledice po ljude, prirodu i infrastrukturu.
