Svetlosno zagađenje više nije problem samo astronoma i ljudi koji pokušavaju da vide zvezde. Novo istraživanje pokazalo je da veštačko svetlo noću predstavlja ozbiljan pritisak i na morske ekosisteme, a među najugroženijim područjima Evrope nalazi se i Jadransko more.
Naučnici su po prvi put razvili sistem kojim se procenjuje rizik koji veštačko osvetljenje noću, poznato kao ALAN (Artificial Light At Night), predstavlja za evropske morske ekosisteme. U procenu nisu uključili samo količinu svetlosti koju emituju obalni gradovi, već i osobine morske vode koje određuju koliko duboko svetlost može da prodre.
Rezultati su pokazali da su posebno ugrožena zatvorena i poluzatvorena mora, odnosno područja koja su sa više strana okružena kopnom.
Među evropskim vodama sa najvećim rizikom našli su se Jadransko more, Baltičko more i zapadni deo Sredozemnog mora.
Nasuprot tome, znatno manji rizik zabeležen je u otvorenijim morskim područjima, poput Barencovog mora, Islandskog mora i oblasti Makronezije, koja obuhvata Kanarska ostrva, Azore i Madeiru.
Svetlost ne ostaje na površini
Jedan od važnih zaključaka istraživanja jeste da veštačko svetlo sa obale nije samo vizuelni problem koji vidimo sa kopna.
Svetlost gradova, luka, turističkih kompleksa i druge infrastrukture može da prodre u morsku vodu i promeni uslove u kojima žive brojni organizmi.
To je posebno važno za obalne ekosisteme, gde se nalazi veliki broj vrsta i gde je ljudska aktivnost najintenzivnija.
Naučnici već godinama proučavaju posledice takvog osvetljenja. Veštačko svetlo noću može da utiče na ponašanje, kretanje, ishranu i razmnožavanje morskih organizama, kao i na prirodne ekološke cikluse.
Problem je što se svetlosno zagađenje još uvek ne tretira na isti način kao neki drugi oblici zagađenja mora.
„Svetlosno zagađenje ostaje, barem kada je reč o politici, nešto poput skrivenog ekološkog problema“, rekao je dr Tomas Dejvis sa Univerziteta u Plimutu, vodeći autor studije.
Prema njegovim rečima, višegodišnja istraživanja sada pružaju dovoljno dokaza da se rizik i šteta mogu jasno proceniti i da je potrebno da se oni pretoče u konkretne mere zaštite.
Zašto je Jadran posebno ranjiv?
Jadransko more je gotovo idealan primer problema koji su istraživači pokušali da opišu.
Veliki deo njegove obale nalazi se pod snažnim uticajem gradova, turističkih naselja, marina, luka i druge infrastrukture. Tokom turističke sezone količina veštačkog osvetljenja dodatno raste.
Istovremeno, Jadran je relativno zatvoreno more. Za razliku od otvorenog okeana, svetlost sa velikog broja obalnih naselja može da utiče na široke površine morskog ekosistema.
Istraživači su zato kombinovali podatke o noćnom osvetljenju sa informacijama o osobinama morske vode i procenili koliki deo pojedinih evropskih mora može biti izložen različitim nivoima rizika.
Posebno su odvojeno analizirali vodeni stub i morsko dno.
Postoji li rešenje?
Autori istraživanja smatraju da smanjenje uticaja ne bi nužno zahtevalo potpuno gašenje javne rasvete.
Među mogućim merama navode se bolje usmeravanje svetla i zaštitni elementi koji sprečavaju njegovo rasipanje, smanjivanje intenziteta osvetljenja, kao i gašenje dela rasvete tokom noći.
Posebno zanimljiva mogućnost jeste korišćenje odgovarajućih talasnih dužina svetlosti kako bi se smanjilo njeno prodiranje u more.
Naučnici predlažu i stvaranje svojevrsnih „tamnih zona“ na ostrvima i njihovoj okolini. Takva područja mogla bi istovremeno da budu korisna za očuvanje prirode i zanimljiva turistima koji bi mogli da iskuse noćno nebo i prirodno tamno okruženje bez svetlosti obližnjih gradova.
Istraživanje je objavljeno u časopisu Ocean & Coastal Management, a sproveli su ga naučnici uključeni u projekat AquaPLAN, uz istraživače sa Univerziteta u Pizi, Univerziteta u Plimutu, britanskog Centra za životnu sredinu, ribarstvo i akvakulturu i drugih institucija.
Autori se nadaju da će njihov metod moći da se primeni i van Evrope.
Jer svetlosno zagađenje očigledno nije samo pitanje toga koliko zvezda možemo da vidimo sa obale.
Pitanje je i šta se događa sa životom ispod površine mora kada noć više nije zaista mračna.
