Pre oko 9.500 godina, zajednica lovaca–sakupljača u centralnoj Africi izvršila je kremaciju mlade žene na otvorenoj lomači, u podnožju planine Hora, na severu današnjeg Malavija. Ovo otkriće, objavljeno u časopisu Science Advances, predstavlja najstariji poznati dokaz namerne kremacije u Africi, ali i najstariju sačuvanu kremacionu lomaču odrasle osobe na svetu.
Studiju je sproveo međunarodni tim istraživača iz SAD, Afrike i Evrope, a rezultati značajno menjaju dosadašnje pretpostavke o društvenim i ritualnim praksama ranih afričkih lovaca–sakupljača.
Kremacija – izuzetno redak ritual
Spaljeni ljudski ostaci poznati su i iz ranijih perioda, poput nalazišta Lake Mungo u Australiji, starog oko 40.000 godina. Međutim, namerno građene lomače (kremacioni pirovi) pojavljuju se tek mnogo kasnije, gotovo 30.000 godina nakon toga.
U Africi se do sada smatralo da se prve kremacije javljaju tek pre oko 3.500 godina, i to među stočarskim zajednicama istočne Afrike. Nalaz sa planine Hora potpuno ruši tu vremensku liniju.
Kako je izgledala kremacija?
Lomača, označena kao lokalitet Hora 1, nalazi se ispod kamenog prevjesa u podnožju granitnog uzvišenja – prirodnog orijentira koji dominira okolnom ravnicom. Analizom pepela, sedimenata i 170 fragmenata ljudskih kostiju, naučnici su rekonstruisali ceo događaj sa izuzetnom preciznošću.
Utvrđeno je da je kremirana odrasla žena, stara između 18 i 60 godina, visoka nešto manje od 150 cm. Njeno telo je spaljeno ubrzo nakon smrti, pre nego što je započeo proces raspadanja. Temperatura vatre prelazila je 500 °C, što zahteva stalno dodavanje goriva i aktivno održavanje plamena.
Procene pokazuju da je za lomaču prikupljeno najmanje 30 kilograma drveta i suve trave, što jasno ukazuje na kolektivni napor zajednice.
Odstranjena glava i tragovi rituala
Jedan od najzagonetnijih detalja jeste činjenica da u pepelu nema fragmenata lobanje ni zuba, delova koji se inače dobro očuvaju pri kremaciji. Na kostima ruku i nogu pronađeni su tragovi rezanja, što sugeriše da su delovi tela uklonjeni pre spaljivanja, a da je glava verovatno odvojena i zadržana iz ritualnih razloga.
U pepelu su pronađeni i kameni alati, koji su verovatno namerno položeni u vatru kao deo pogrebnog obreda.
Iako ovi postupci danas mogu delovati brutalno, istraživači ističu da su u praistorijskim zajednicama često bili povezani sa sećanjem na mrtve, kolektivnim identitetom i poštovanjem predaka.
Mesto pamćenja, ne samo grob
Zanimljivo je da su na istom mestu zabeleženi veliki požari i stotinama godina pre i posle kremacije. Iako niko drugi nije spaljen, ljudi su se vraćali tom mestu, palili vatru i time održavali njegov značaj.
To ukazuje da lokalitet Hora nije bio samo grob, već ritualni prostor, duboko ukorenjen u kolektivnom pamćenju zajednice.
Zašto baš ona?
Najveća misterija ostaje bez odgovora:
zašto je samo ova žena kremirana, dok su svi ostali sahranjeni na klasičan način?
Naučnici pretpostavljaju da je imala poseban društveni, simbolički ili duhovni značaj, ali za sada nema dokaza koji bi to potvrdili.
Jedno je, međutim, sigurno, ovo otkriće pokazuje da su praistorijski lovci–sakupljači Afrike imali daleko složenije rituale, organizaciju i odnos prema smrti nego što se ranije mislilo.
One Response