Mesje 13 (M13) ili Veliki globularni klaster u Herkulu jedan je od najlepših objekata koje amaterski astronomi mogu da posmatraju sa prostora Srbije. Nalazi se u sazvežđu Herkul i predstavlja ogromnu sferu sastavljenu od stotina hiljada veoma starih zvezda.
Šta je zapravo M13?
M13 se nalazi na oko 25.000 svetlosnih godina od Zemlje i sadrži više od 100.000 zvezda, a neke procene govore i o nekoliko stotina hiljada. To je jedan od najsjajnijih i najpoznatijih globularnih jata na severnom nebu.
Većina zvezda u njemu stara je više od 11 milijardi godina, što znači da su nastale veoma rano u istoriji naše galaksije.
Može li da se vidi iz Srbije?
Može, i to veoma dobro.
Srbija se nalazi na severnoj hemisferi, a M13 je jedan od objekata koji su praktično „stvoreni“ za posmatrače sa naših geografskih širina. Tokom juna, jula i avgusta nalazi se visoko na nebu i lako je dostupan za posmatranje.
Golim okom: moguć je iz veoma tamnih područja daleko od gradskih svetala, kao slaba magličasta tačka.
Dvogledom: izgleda kao sjajna okrugla mrlja.
Malim teleskopom: videće se kao „pahuljasta kugla“.
Već teleskopi prečnika 100–150 mm počinju da razdvajaju pojedinačne zvezde na njegovim spoljnim delovima.
Kako ga pronaći?
Potraži sazvežđe Herkul između sjajnih zvezda Vega i Arktur. U sredini sazvežđa nalazi se karakterističan četvorougao poznat kao „Keystone“ (ključni kamen). M13 se nalazi na jednoj od njegovih stranica.
Tokom juna, jula i avgusta sazvežđe Herkul se u večernjim satima nalazi visoko na južnom delu neba, pa je i M13 lako dostupan za posmatranje. Što je objekat više iznad horizonta, manje atmosfere posmatraš kroz teleskop ili dvogled, pa je slika jasnija.
Zanimljivost
Godine 1974. radio-teleskop u Aresibu poslao je čuvenu „Aresibo poruku“ upravo u pravcu M13. Poruka sadrži osnovne informacije o čovečanstvu i Zemlji. Iako će joj trebati oko 25.000 godina da stigne do tog klastera, događaj je ostao jedan od najpoznatijih pokušaja komunikacije sa mogućim vanzemaljskim civilizacijama.
